«Αυτός που διαβάζει με όρους ανοχής, μπορεί να με διαβάσει. Αυτός που διαβάζει με όρους συμμετοχής, όχι».

Γ. Λ.

Αρχική Σελίδα Βιβλιογραφία Βιογραφικό Μεταφράσεις English/Français

Γιάννης Λειβαδάς: «Για τον εξόριστο Ζεράρ και τον κήπο της Έμιλι»




«Για τον εξόριστο Ζεράρ και τον κήπο της Έμιλι»



Έχοντας κανείς στραμμένη την προσοχή στις βινιέτες, στην παντοδυναμία της εμφάνισης που εκπέμπουν από μόνα τους κάποια λογοτεχνικά ονόματα, αποφεύγει τα αινίγματα και τα υπερβασιακά πάθη που υπέσκαψαν εκείνο που ο άνθρωπος αναζήτησε και εξόρυξε ως βεβήλωση ή ως απόσπαση. Την απόλαυση μιας αμφιβολίας, που κρατήθηκε με κάθε τρόπο ζωντανή ανάμεσα στις υπόλοιπες, κοινές  απολαύσεις, οι οποίες έρπονται αιφνιδιασμένες από τις ανώφελες μετατροπές που στολίζουν την παθητικότητα του ανθρώπου.
Κάτι χειρονομίες, κάτι μουντζούρες που μετατρέπουν τα χαρτιά και τις σελίδες σε χαραγές απ’ όπου εφορμούν τα ανυπόφερτα.
Έχουμε λοιπόν μέσα σε τούτο το φθινόπωρο την εμφάνιση δύο καλαίσθητων βιβλίων από τον ίδιο εκδότη: ο οίκος Αρμός εξέδωσε δύο μεταφράσεις του κ. Κώστα Λάνταβου, το «Έλα στον κήπο μου» της Έμιλι Ντίκινσον και το «Εξόριστος στη γη» του Ζεράρ Ντε Νερβάλ.
Να μιλήσει κανείς ξανά για την Έμιλι Ντίκινσον η οποία τα τελευταία χρόνια μεταφράζεται και εκδίδεται αθρόα, δίχως να καταλαβαίνει κανείς λογικός το γιατί, δεν χρειάζεται. Να υπογραμμίσει όμως κανείς πως σε καμία από τις εκδόσεις των ποιημάτων της δεν αναμοχλεύεται επαρκώς, ούτε απορρέει από την μεταφραστική προσέγγιση, το στοιχείο του Υπερβατισμού, ο βασικός Λόγος, δηλαδή, για τον οποίο η Ντίκινσον ξεπέρασε τα πλαίσια της «σημαντικής ποιήτριας», είναι πλέον κάτι αναγκαίο· το οποίο δεν κάνει την εμφάνισή του ούτε στο πόνημα του κ. Λάνταβου.   
Η Ντίκινσον έχει την ατυχία να εμφανίζεται στην Ελλάδα ως μία «καλή και ευαίσθητη ψυχή», μία ποιήτρια χαμηλών τόνων, η οποία περνούσε την ώρα της ημι-λιπόθυμη στον αιθέρα της ορθολογικής σύνεσης και της αθωότητας. Μία Ντίκινσον ανα-σχεδιασμένη και μεταμορφωμένη ανάλογα ώστε να επισυναφθεί, και αυτή, αναίμακτα, στο όνειρο του ευπρεπούς, σαν τα καλογυαλισμένα βδελυρά εξαπτέρυγα στην επιθανάτια πομπή του πνεύματος.
Εν πάση περιπτώσει, απομένει πάντοτε το ζήτημα της αυτής γλωσσικής μεταγραφής στην ελληνική, όπου στην περίπτωση της προσπάθειας του κ. Λάνταβου παρατηρούνται ξανά, (έχουν υπάρξει ήδη δύο προηγούμενες, μάλλον ατυχείς του μεταφράσεις, η μία ποιημάτων του Ουίλιαμ Μπλέικ και ή άλλη του Έζρα Πάουντ), κάποια βασικά προβλήματα. Το πρώτο είναι η ανεπιτυχής ανασύνταξη των ποιημάτων, το δεύτερο η κακή αντιστοίχιση των επιλεγμένων ελληνικών τα οποία απομακρύνουν τον αναγνώστη από τον τρόπο και την αισθητική των πρωτοτύπων κειμένων, και ένα τρίτο, μια κάποια συντακτική και λεκτική, επίσης, αταξία. Λόγου χάρη, κάποια από τις πολλές περιπτώσεις: το ίδιο πουλί που συναντάται εις διπλούν μέσα στη συλλογή, τη μία φορά ο μεταφραστής επιλέγει να το μεταφράσει «κορυδαλλό» και την  άλλη «Δολιχόνυξ ο ρυζοφάγος»… ενώ πολύ απλά πρόκειται για το γνωστό κουφαηδόνι. Και ένα ακόμη παράδειγμα από τα τόσα, ολόκληρη η στροφή, «How went the Agile Kernel out/ Contusion of the Husk/Nor Rip, nor wrinkle indicate/But just an Asterisk» μεταφράζεται(;) «Το ευκίνητο Αμύγδαλο πώς βγήκε έξω – Στου Φλοιού το πρήξιμο/Δε φάνηκε ούτε Σχισμή, ούτε Ρυτίδα/Μονάχα ένας Αστερίσκος». Στο συγκεκριμένο ποίημα γίνεται λόγος για το ορυκτό (συμβολικό) σημαίνον ενός Αχάτη. Παρόλα αυτά η μετάφραση εξοκέλλει. Έστω μία πολύ πρόχειρη αλλά πιο προσεκτική μετάφραση, σαν αυτήν που κάνω επί τόπου, θα ήταν προτιμότερη: «Πως ο ευέλικτος Πυρήνας εξορύχτηκε/από τον Μώλωπα του Φλοιού/Ούτε κάποια Σχισμάδα, μα ούτε και Πτυχή το φανερώνει/Παρά ένας Αστερίσκος μονάχα».
Παρόμοια ζητήματα και προβλήματα συναντώνται και στην μετάφραση των ποιημάτων του Ζεράρ ντε Νερβάλ, τα οποία μάλιστα δεν χρειάζεται να είναι κανείς δεινός γνώστης των γαλλικών για να τα εντοπίσει. Όμως, στην περίπτωση του Νερβάλ, ο μεταφραστής θα έπρεπε να επιμείνει, μόνο και μόνο για της ποίησης το ινάτι, σε προσεκτικότερη μεταχείριση του αξεπέραστου «El Desdichado*» αφού είναι γνωστό τοις πάσι πως είναι το ποίημα που κατέστησε τον Νερβάλ ποιητή, για πολλούς και ιδιάζοντες λόγους. Στην συγκεκριμένη μετάφραση δεν μπορεί κανείς να εντοπίσει ούτε τον ρυθμό, ούτε τη μελωδία, αλλά ούτε και εκείνη την εκκωφαντική θραύση που υπέστη ο ρομαντικός άξονας με την δημιουργία αυτού του εξαιρετικού ποιήματος.
Ας είναι· εδώ δεν δικάζουμε ούτε και καταδικάζουμε τον κ. Λάνταβο, ούτε και κάθε έναν που από κάποια ανόργανη παρακίνηση  προσπαθεί καλοπροαίρετα να φέρει ένα μεταφραστικό αποτέλεσμα. Ή ακόμη, και κάθε έναν ξιπασμένο, άσχετο με την τέχνη του λόγου, (έχουν εμφανιστεί και δεκάδες τέτοιοι) ο οποίος προσπαθεί ανοήτως να εμπλακεί σε ροπές και δυνάμεις που δεν αντιλαμβάνεται την φύση τους. Οφείλουμε όμως να μπαίνουμε πιο συχνά στον κόπο να σχολιάζουμε αυτού του είδους τα πεπραγμένα, όχι απλώς για τα μερτικά του σταριού και της ήρας, αλλά για να μιλάμε την αλήθεια.  
Υπάρχουν δεκάδες μεταφραστές που δεν είναι, γιατί η μετάφραση δεν επιτυγχάνεται μόνο με την γνώση της γλώσσας του πρωτοτύπου, αλλά, κατά κύριο λόγο, με την αντίληψη ποίησης. 
Είναι ευπρόσδεκτες όλες οι προσπάθειες και όλες οι προσεγγίσεις αρκεί να τιμούν τον δημιουργό και το έργο, να τιμούν τη γλώσσα και να εγείρουν αντί να παραποιούν. Κάποιος λέει κάτι αντί να αποφύγει την έκφραση, την έκθεση. Ο μεταφραστής δεν προσφέρει μόνο την διατύπωση σε άλλη γλώσσα, μα και την πράξη, την θέληση του δημιουργού να εκφραστεί και να εκφράσει.  
Προς το παρόν αυτής της ενδιάμεσης εποχής, που αναπνέει από τα νύχια, γινόμαστε θεατές ποικίλων φαινομένων. Δεν αποτρέπω επ’ ουδενί τους αναγνώστες να αγοράσουν αυτά τα βιβλία και να τα μελετήσουν, όπως και τόσα άλλα· σε τέτοιους καιρούς θα πράξουν ορθά, γιατί η λογοτεχνία, ακόμη και αλλοιωμένη, δεν είναι μόνον προτιμότερη απ’ τις εφημερίδες και την τηλεόραση, είναι ό,τι έχει απομείνει όρθιο από την ανθρώπινη ζωή: «Et j’ai deux fois vainqueur traversé l’Achéron :/Modulant tour à tour sur la lyre dOrphée/Les soupirs de la Sainte et les cris de la Fée».

Παρίσι 25/10/2013




* βλ. τη μετάφραση του ιδίου ποιήματος: http://livadaspoetry.blogspot.fr/2013/10/el-desdichado.html

Λέγεται μα δεν αντιπαρατίθεται

Πολλά λέγονται, πολλά περισσότερα υπαινίσσονται, στα ραδιόφωνα, στα περιοδικά, στα καφενεία. Ωστόσο, καμία αντιπαράθεση δεν είναι τόσο τελειωτική όσο εκείνη των τυπωμένων σελίδων, των αράδων, των ημερομηνιών. Αυτός που αποφεύγει την αντιπαράθεση των τυπωμένων τεκμηρίων, αποφεύγει το ποιητικό τεκμήριο. Αυτός που αποφεύγει το ποιητικό τεκμήριο, αποφεύγει την ποίηση.

Γιάννης Λειβαδάς: Μπιλιέτο



Η απόλαυση των ουσιών ορισμένων παλαιότερων κειμένων, πέραν των υπολοίπων που προσφέρει, σε απομακρύνει από τον εσμό. Αυτό σημαίνει ότι, πρωτίστως, έχεις αποκτήσει τρόπο να απολαμβάνεις επίσης τις ουσίες ορισμένων βιβλίων που γράφονται στον καιρό σου. Και αυτό σημαίνει επίσης ότι είσαι άνθρωπος παντός καιρού, πολύ δύσκολα θα βρεις κάποιον να συμφωνήσεις· να περιαυτολογήσεις, μαζί του.  

Ύδρα 2007

William Everson: Dionysus & The Beat / Four Letters on the Archetype

Black Sparrow monthly no. 63 / December 1977



Minutes To Go / Two Fragments

"Minutes To Go" / Brion Gyson, William Burroughs, Gregory Corso & Sinclair Beiles / Two Cities Editions, Paris 1960.

 



Minutes To Go
Minutes To Go

Γιάννης Λειβαδάς: "Στο σταντ του La Manne στο 90 της Claude Bernard"



§ Δισέλιδη πλακέτα
§ Ιδιωτική έκδοση
§ 25 υπογεγραμμένα αντίτυπα
§ Παρίσι, Οκτώβριος 2013 
§ Δεύτερη έκδοση, Ιανουάριος 2014.


Αρχειοθήκη ιστολογίου

.